Boatsjiesgek

Als de vermaarde Friese botenbouwer Eeltsjesbaes opdracht kreeg voor een nieuwe boeier of Fries jacht, dan liep hij naar de waterkant. Dan staarde hij langdurig over het water. Langzaam maar zeker kreeg dan voor zijn geestesoog het nieuwe schip vorm. Eeltsjesbaes stond (anderhalve eeuw geleden) net zolang aan het water tot zijn nieuwe scheepsontwerp ‘af’ was. Dan keerde hij om, ging z’n huis binnen en zei steevast tegen z’n vrouw: ‘Ik ha him sjoen’ (Ik heb hem gezien). Pas dan kon de bouw beginnen.

De roem van boatsjiesbouwer Eeltsjesbaes heeft van hem inmiddels een bijna mythische figuur gemaakt. Een man van wie verteld wordt dat hij om een schip in aanbouw heenliep, daarna z’n pruim uit de mond haalde en die met een klap tegen de zijkant van het schip plakte. Daar!…. (en nergens anders) moest het zwaard komen. Dat klopte altijd.
Eeltsjesbaes bouwde schepen die de tand des tijds hebben weerstaan. Van zijn vijftien boeiers zijn er negen bewaard gebleven. De boeier Constanter bijvoorbeeld, de Sperwer (nu te bewonderen in het Zuiderzeemuseum) en – misschien wel de beroemdste van allemaal – het Fries statenjacht de Friso. De laatste bouwde Eeltje samen met zijn enige zoon Auke aan wie hij in 1894 de werf overdeed; Eeltsjesbaes overleed in 1901. Auke – beter bekend als Aukebaes – was weliswaar een vakman, maar kon het artistieke niveau van z’n vader niet evenaren. Bovendien had hij de tijd niet mee: de economie verkeerde in een diepe crisis. Auke besloot van armoe ook maar in ijzer te gaan bouwen – zelfs motorjachten! Maar in de jaren twintig en dertig raakte de werf steeds meer in verval, net als Auke zelf. Later werd de werf overgenomen door Jachtwerf de Jong.
Eeltsjesbaas wordt tegenwoordig beschouwd als een van de grootste – zo niet de grootste – Friese scheepsbouwers. Of misschien zou je hem een kunstenaar moeten noemen, een bouwer die als geen ander de lijnen van een schip wist te vormen. Die schepen bouwde waarvan de lijnen nergens ‘stil’ stonden. Eeltsjesbaas werkte op zijn gevoel.