« Achteruit bladeren Vooruit bladeren »
Tjotter uit de schuur
De Friese metaalarbeider Sytze Jouta (64) bouwde een gloednieuwe authentieke Tjotter. Drie jaar werkte hij in zijn werkplaats aan deze ronde gepiekte platbodem van 8 el lang en 4 el breed. Sytze is een nuchtere, rasechte Fries. Hij liet zich inspireren door de ontwerpen van de Eeltje Holtrop van der Zee (Eeltje baas zoals iedereen hem kent in Frieslad) die leefde van 1768-1848.
-
In zijn werkplaats bouwde Sytse enkele jaren vrijwel onafgebroken aan zijn ‘boatsjie’. Ik ben onder de indruk van de vuistdikke rompdelen en het uitbundige zelfgemaakte koperen beslag. Sytze ziet de Tjotter als zijn bijdrage aan het Friese historische erfgoed. Hij relativeert mijn complimenten over het strakke model: “Ach, met een mal en wat lijmtangen is het allemaal best te doen. ….Zie je die geveegde kont, die laat het water makkelijk los.”
Ronde houten Tjotters werden in de 19e eeuw ingezet als rachtscheepje door de middenstand. Later werden het plezierjachten voor de adel en welgestelde burgers. De historische Tjotter is een bijzonder Fries zeilbootje met veel authentieke begrippen als een spinnegatdeksel, een opsteker, een botteloef, een bedelbalk, een knecht en korvijnagels. Een Fjouwer 8-Tjotter door Friesland zien varen is uitzonderlijk geworden. In 2005 ging de tjotter te water. Hij kan scherp aan de wind zeilen, maar bij het manoeuvreren verliest hij wat van zijn voorsprong.
Bouwproces
Eerst bestelde Sytse een forse, kurkdroge stam van Deens eikenhout, dat is steviger dan zuidelijke Europees hout. Sytze bouwde de romp niet zoals gebruikelijk vanaf de kielbalk, maar van de boorden naar de kiel toe. Hij bouwde eerst MDF-hulpspanten om de boot in een ovale vorm te krijgen. Na de eerste gangen stuitte hij op een torsieprobleem. Hij moest het hout zowel in de lengte- als in de breedterichting draaien en spannen. Het aanbrengen van de eerste eiken boorddelen werd een gevecht. Door nauwkeurige bewerking en verhitting lukte het om de 4 cm dikke delen in hun ronde vormen te krijgen. Hij gebruikte daarvoor gewichten, lijmklemmen en veel eigen spierkracht. Door de delen te verlengen kon hij zijn kracht vergroten. Van onder warmde hij met een brander het hout op en op de bovenzijde maakte hij het nat. Centimeter voor centimeter wist hij te overwinnen. Door smallere rompdelen te gebruiken was er minder houtverlies en ging het allemaal wat beter. Hieronder een fragment uit een gedicht van Sytze, voorgedragen bij de doop van de Lytse Lutske:
Nei twa jier fan wrotten, wekker lizzen – dreamen, yn myn tinzen altyd nûmer ien.
Nea earder yn myn hiele libben, bin ’k mei in wurkstik ea sa djip noch gien.
Al myn oandacht, myn tinken wie by dy, ik wie bytiden lûdop mei it hout oan ’t praten.
Ik koe net oars, mar die dat wol te koart, oan myn frou, de bern, it hynder en myn maten.’’
GvdH; 26 november 2007; rubriek: Bootjesgek!, Onderhoud, Zeil, Zeil Klassiek, Zelfbouw; tags: Fries, platbodem, scheepstypen, tjotter, zeilen
Comments